Szosą przez Pireneje: od Atlantyku do Morza Śródziemnego 🇫🇷

Osiem dni, 800 kilometrów i 17.000 metrów przewyższeń. Start z plażą w Biarritz nad Atlantykiem, meta z plażą w Collioure nad Morzem Śródziemnym. Po drodze 26 przełęczy, w tym praktycznie wszystkie legendy Tour de France: Aubisque, Tourmalet, Aspin, Peyresourde, Menté, Portet d’Aspet czy Pailhères. Tak w pigułce wyglądała szosowa przeprawa przez Pireneje Francuskie z zachodu na wschód.

Po ubiegłorocznym Camino Francés ponownie razem z Mateuszem skorzystaliśmy ze sprawdzonej organizacji Rowerzysta-Podróżnik. Zero logistyki na głowie, tylko rower, droga i towarzystwo. Tym razem jednak nie MTB, a szosa w wersji “na lekko”.

Suche fakty z wyprawy:

• dojazd na start i powrót samolotem
• 8 dni na rowerze szosowym, na lekko
• łączny dystans ~800 km
• w tym podjazdy ~17.000 m
• 26 przełęczy, najwyższy punkt: Col du Tourmalet 2115 m n.p.m.
• z tego 15 przełęczy, przez które przejeżdżał Tour de France

Czy trasa jest trudna? Jak na tydzień z rowerem – zdecydowanie wymagająca. Średnio ponad 2000 m przewyższeń dziennie, a największe podjazdy (Tourmalet, Pailhères, Aubisque) to 15–19 km jazdy pod górę bez chwili wytchnienia. Nie ma tu technicznych trudności jak na MTB, ale trzeba mieć w nogach kondycję na powtarzalny wysiłek dzień po dniu. Do tego spore zmiany temperatury: rano bywało 13-14 a pod koniec dnia grubo powyżej 30 stopni.

Moja szoska Emonda na ten wyjazd otrzymała gravelową korbę i “górską” kasetę co okazało się zbawienne i było najlepszym pomysłem 🙂

Etap 1: Biarritz - Oloron-Sainte-Marie (142 km, 2300 m up)

Start w Biarritz, kurorcie, gdzie w XIX wieku wypoczywała cesarzowa Eugenia z Napoleonem III, a dziś króluje surfing. Pierwszy etap to jednocześnie najdłuższy i wcale nie najłatwiejszy dzień - prawdę mówiąc miałem spory (i na szczęście jedyny) kryzys pod koniec dnia. Kraj Basków to ciągłe pofałdowanie: nie ma tu wielkich przełęczy, ale suma podjazdów plus upał robi swoje. Przełęcze z baskijskimi nazwami, których nie da się wymówić, zielone pagórki, owce i wioski z czerwono-białymi domami. W Oloron-Sainte-Marie kończy się Kraj Basków, a zaczyna Béarn – i prawdziwe Pireneje.

Przełęcze: ⛰️ Gastigarlepho (345 m) • ⛰️ Azkonzabal (503 m) • ⛰️ Hozkaitzeko Lepoa (392 m) • ⛰️ Col d’Osquich (500 m) • ⛰️ Othekohegi (437 m)

Saint-Jean-Pied-de-Port - w tym miejscu rok temu zaczynaliśmy Camino Francés

🟡 Tour de France: Col d’Osquich był częścią legendarnego etapu z 1910 roku Luchon - Bayonne (326 km!), na którym po raz pierwszy w historii Touru peleton pokonał Peyresourde, Aspin, Tourmalet i Aubisque. Wracał do programu Wielkiej Pętli jeszcze kilkukrotnie (m.in. w 2006 roku).

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 1

Etap 2: Oloron-Sainte-Marie - Saint-Savin (95 km, 2310 m up)

Dzień, w którym zaczęło się na poważnie. Najpierw Marie-Blanque – krótki, ale podstępny podjazd, którego ostatnie kilometry mają grubo ponad 11%. A potem crème de la crème: Col d’Aubisque. Podjazd przez uzdrowisko Eaux-Bonnes i stację narciarską Gourette, na górze słynne trzy gigantyczne rowery w kolorach koszulek Touru (żółta, zielona, w grochy). Ze szczytu kapitalna widokowa droga wykuta w skale (Cirque du Litor) prowadzi na Col du Soulor – jeden z najpiękniejszych odcinków asfaltu, jaki widziałem. Z niewielką ulewą po drodze. Nocleg w Saint-Savin, małej wiosce nad doliną Argelès-Gazost.

Przełęcze: ⛰️ Col de Marie-Blanque (1035 m) • ⛰️ Col du Porteigt (875 m) • ⛰️ Col d’Aubisque (1709 m) • ⛰️ Col du Soulor (1474 m)

Końcówka podjazdu na Col d’Aubisque (1709 m)

🟡 Tour de France:

• Col de Marie-Blanque – w Tourze od 1978 roku, ostatnio w 2023 (etap Pau - Laruns).
• Col d’Aubisque – od 1910 roku, ponad 70 przejazdów. Ostatnio w 2022. To tutaj w 1951 roku Holender Wim van Est, ówczesny lider wyścigu, spadł ze zjazdu w 70-metrową przepaść i… przeżył. Wyciągnięto go na linie ze związanych dętek.
• Col du Soulor – zwykle w parze z Aubisque, ostatnio w 2025 roku (etap Auch - Hautacam).

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 2

Etap 3: Saint-Savin - Saint-Lary-Soulan (91 km, 2510 m up)

Etap królewski. Col du Tourmalet – “Olbrzym Pirenejów”, najwyższa przełęcz na trasie i najczęściej odwiedzana przez Tour de France przełęcz w historii. Podjazd od zachodu przez Luz-Saint-Sauveur i Barèges to 19 km, z których ostatnie kilometry przez La Mongie potrafią dać w kość. Na górze pomnik Octave’a Lapize’a – zwycięzcy Touru z 1910 roku, który podobno na szczycie krzyknął do organizatorów “Vous êtes des assassins!” (“Jesteście mordercami!”). Fantastyczna pogoda tego dnia, kapitalna widoczność, temperatura wprost idealna na podjazd. Po zjeździe do Sainte-Marie-de-Campan drugi podjazd dnia, czyli Col d’Aspin – łagodniejszy, wśród lasów i pastwisk z krowami na drodze. Zjazd do Arreau i dojazd doliną do Saint-Lary-Soulan.

Przełęcze: ⛰️ Col du Tourmalet (2115 m) • ⛰️ Col d’Aspin (1489 m)

Col du Tourmalet - Nie było lekko ale było warto!

🟡 Tour de France:

• Col du Tourmalet – od 1910 roku, blisko 90 przejazdów. Obie przełęcze tego etapu były na trasie Touru dosłownie miesiąc przed nami: 9 lipca 2026, etap 6 Pau - Gavarnie-Gèdre (wygrał Pogačar). Wcześniej także w 2025 (Pau - Luchon-Superbagnères).
• Col d’Aspin – od 1910 roku, ponad 70 przejazdów. Ostatnio 2025 i 2026.

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 3

Etap 4: Saint-Lary-Soulan - Bagnères-de-Luchon (48 km, 1370 m up)

Najkrótszy etap wyprawy, ale bez taryfy ulgowej: praktycznie od hotelu w górę. Col d’Azet (znany z Touru jako Val Louron-Azet) to seria ciasnych serpentyn ze stromymi kilometrami na 9–10%. Potem zjazd do Loudenvielle nad jeziorem Génos i od razu Col de Peyresourde – długi, równy, z fantastyczną panoramą na dolinę Louron. Na przełęczy obowiązkowy postój na słynne naleśniki (crêpes) w budce na szczycie 🥞. Zjazd do Bagnères-de-Luchon, “królowej Pirenejów” – kurortu z termami, który był miastem etapowym Touru już kilkadziesiąt razy. A wieczorem kolacja na dworze, wino i miłe towarzystwo.

Przełęcze: ⛰️ Col d’Azet (1580 m) • ⛰️ Col de Peyresourde (1569 m)

Podjazd na Col d’Azet

🟡 Tour de France:

• Col d’Azet / Val Louron-Azet – w Tourze od 1997 roku, ostatnio w 2022 (etap Saint-Gaudens - Peyragudes).
• Col de Peyresourde – od 1910 roku, ok. 70 przejazdów. Ostatnio w 2024 (Loudenvielle - Plateau de Beille) i 2025 (Pau - Luchon-Superbagnères).

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 4

Etap 5: Bagnères-de-Luchon - Seix (98 km, 2270 m up)

Dzień z największą liczbą przełęczy i największym ładunkiem historii kolarstwa. Col de Menté to serpentyny, na których w 1971 roku w czasie burzy z gradem wywrócił się Luis Ocaña, jadący w żółtej koszulce z przewagą nad Merckxem – na zjeździe stoi jego tablica pamiątkowa. Chwilę dalej Col de Portet d’Aspet, a na jego zjeździe miejsce, obok którego nie da się przejechać obojętnie: pomnik Fabio Casartellego. 18 lipca 1995 roku, na 15. etapie Touru z Saint-Girons do Cauterets, 24-letni Włoch z Motoroli, mistrz olimpijski z Barcelony 1992, przewrócił się na tym zjeździe i uderzył głową w betonowy słupek przy drodze. Zmarł w drodze do szpitala. Biały marmurowy pomnik w kształcie zegara słonecznego stoi dokładnie w miejscu wypadku. Następnego dnia peleton przejechał etap w neutralnym tempie, a koledzy z Motoroli minęli linię mety razem. Trzy dni później Lance Armstrong wygrał etap w Limoges, wskazując palcami w niebo. Zatrzymaliśmy się, chwila ciszy i dalej w drogę. Pamiętajcie: na rowerze zawsze w kasku.

Potem jeszcze Col de la Clin i na deser Col de la Core – długi, spokojny, przez lasy Couserans, z widokiem na Mont Valier. Nocleg w Seix, nad rzeką Salat.

Przełęcze: ⛰️ Col de Menté (1349 m) • ⛰️ Col de la Clin (1245 m) • ⛰️ Col de Portet d’Aspet (1069 m) • ⛰️ Col de la Core (1395 m)

Pomnik Fabio Casartellego

🟡 Tour de France:

• Col de Menté – w Tourze od 1966 roku, ok. 20 przejazdów. Ostatnio w 2024 (Loudenvielle - Plateau de Beille).
• Col de Portet d’Aspet – jedna z pierwszych pirenejskich przełęczy Touru, już w 1910 roku (etap Perpignan - Luchon). Ostatnio również w 2024.
• Col de la Core – od 1984 roku, 8 przejazdów. Ostatnio w 2021 (Pas de la Casa - Saint-Gaudens).

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 5

Etap 6: Oust - Ax-les-Thermes (103 km, 2170 m up)

Ariège – najbardziej dziki i najmniej zaludniony region na trasie. Col d’Agnes to długi podjazd z Aulus-les-Bains, w górnej części nad zalesioną doliną, z wielkimi łąkami i stadami krów, które oczywiście bardzo chętnie stoją sobie na środku drogi. Krótki zjazd nad jezioro Étang de Lers, a potem Port de Lers. Dalej długa, kręta droga w dół doliną Vicdessos (Route de la Corniche) i dojazd do Ax-les-Thermes – uzdrowiska, w którym na rynku można za darmo zamoczyć nogi w gorącej wodzie termalnej (Bassin des Ladres, 77°C u źródła!). Idealne na zakwasy 🦶

Przełęcze: ⛰️ Col d’Agnes (1570 m) • ⛰️ Port de Lers (1517 m) • ⛰️ Pas de Souloumbrie (911 m)

Od rana 1000m up na Col d’Agnes

🟡 Tour de France:

• Col d’Agnes – w Tourze od 1988 roku, ostatnio w 2024.
• Port de Lers – to tu w 1995 roku Marco Pantani rozpoczął swój rajd do Guzet-Neige; potem m.in. 2019, 2022 i ostatnio 2024 (Loudenvielle - Plateau de Beille).

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 6

Etap 7: Ax-les-Thermes - Prades (94 km, 2420 m up)

Etap z największym przewyższeniem i drugą dwutysięczną przełęczą wyprawy. Port de Pailhères od strony Ax-les-Thermes to 18,6 km i prawie 1300 m w górę – praktycznie ciągłe 7–8%, a na końcu ciasne serpentyny wśród łąk powyżej granicy lasu, jak w Alpach. Mój ulubiony etap z całej wyprawy. Ze szczytu widok na Canigou – świętą górę Katalończyków. Zjazd do Mijanès i dalej przez Donezan – najbardziej odludny zakątek Ariège. Potem Col du Garavel i długi Col de Jau, po którym wjeżdżamy już w Pireneje Katalońskie: zmienia się klimat, roślinność, a na tablicach pojawiają się katalońskie nazwy. Zjazd przez Mosset (na liście “najpiękniejszych wiosek Francji”) do Prades.

Przełęcze: ⛰️ Port de Pailhères (2001 m) • ⛰️ Col des Moulis (1099 m) • ⛰️ Col du Garavel (1256 m) • ⛰️ Col de Jau (1506 m)

Świetny podjazd na Port de Pailhères

🟡 Tour de France:

• Port de Pailhères – stosunkowo świeży nabytek Touru: 2003, 2005, 2007, 2010 i 2013 (wtedy etap do Ax-3-Domaines i Souvenir Henri Desgrange dla najwyższego punktu wyścigu).
• Col de Jau – trzy przejazdy: 1976, 1993 i 2001.

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 7

Etap 8: Prades - Collioure (116 km, 1360 m up)

Ostatni dzień i zmiana scenerii na całkowicie śródziemnomorską: winnice, gaje oliwne, kaktusy i zapach macchii. No i ten upał. Coll Palomeres i Col d’En Xatard to już nie pirenejskie giganty, a łagodne katalońskie przełęcze w masywie Aspres, cały czas z Canigou nad głową. Potem zjazd w stronę wybrzeża i meta w Collioure – malowniczym porcie, który malowali Matisse i Derain, z zamkiem królów Majorki i różową dzwonnicą kościoła stojącą w wodzie. Zamoczenie koła w Morzu Śródziemnym, obowiązkowa kąpiel, anchois (lokalna specjalność) i wino z Banyuls 🍷 Było co świętować!

Przełęcze: ⛰️ Coll Palomeres (1036 m) • ⛰️ Col d’En Xatard (752 m)

Anchois zaliczone!

🟡 Tour de France: te przełęcze nigdy nie były na trasie Wielkiej Pętli – ale po siedmiu dniach ścigania się z historią, ostatniego dnia nie było to nikomu potrzebne 🙂

📍 Mapka & Zdjęcia: Etap 8

Podsumowanie

Po niespełna 800 kilometrach, 17 tys. metrów przewyższeń i 26 przełęczach dotarliśmy nad Morze Śródziemne. Pireneje pokazały wszystko, co mają: baskijskie pagórki, wysokogórskie giganty z Tourem wpisanym w asfalt, dzikie Ariège i słoneczną Katalonię. A do tego niesamowicie puste drogi – poza Tourmalet i Aubisque na większości przełęczy byliśmy praktycznie sami.

Super ekipa = super wakacje

Czy warto? Zdecydowanie tak! Kto kocha rower i góry, powinien to przynajmniej raz zaliczyć. Bardzo chętnie przejechałbym jeszcze raz praktycznie tę samą trasę ale w przeciwnym kierunku.

A teraz trzeba planować kolejny wyjazd… 🚴‍♂️